OLUMSUZ PEKİŞTİREÇLER

OLUMSUZ PEKİŞTİREÇLER

Bir durumdan çıkartıldıkları zaman bu durumda ortaya çıkan tepkinin tekrar meydana gelme ihtimalini arttıran uyarıcılardır. Çok yüksek ses, aşırı soğuk, cazala vs. (İtici uyarıcılardır.)
Hedef olan bir davranışın kazandırılması için planlı bir şekilde pekiştiricinin kullanılmasıdır. Pekiştirmenin kullanılmasında esas olan, istenilen davranışın kazandırılmasıdır.

OLUMLU PEKİŞTİREÇ

İstenilen bir durumun tekrar meydana gelmesi için motive edici ve heveslendirici uyarıcılardır. Besin, su, oyuncak vb.

SKİNNER’İN ÖĞRENME ANLAYIŞINDA RASTLANTISAL DAVRANIŞLAR

Skinner’e göre bir pekiştirici, bir durumu tesadüfen izleyebilir. Bu durumda edimin tekrar olma olasılığı artar. Pekiştirici, istenilen davranışı oluşturmaya ya da davranışın sıklığını, meydana gelişini artırmaya yarayan ‘ödül ve ceza’dır.
Sosyal psikolojinin en önemli konularından biri de batıl inançlardır. Batıl inançların meydana gelişi rastlantısal davranıştan başka bir şey değildir. Boş inançlara bağlı davranışların öğrenilmesi bu tür bir öğrenmedir. Bu tür davranışların öğrenilmesi rastlantı sonucu pekiştirmelerle olur.
Herhangi bir davranışın tekrar meydana gelme ihtimalini artıran herhangi bir uyarıcı pekiştireçtir. Pekiştireçler olumlu ve olumsuz olmak üzere iki gruba ayrılırlar.

OPERANT DAVRANIŞ

: Bu davranışta tepki, uyarıcıya liderlik etmektedir. Önce tepki sonra uyarıcı (T-U) gelmektedir. U-T anlayışının aksine eğer uyarıcı belirli değilse Skinner’e göre, organizma karmaşık bir uyarıcı ortamı içerisinde bazı tepkilerde bulunuyorsa bu tip tepkiye de operant adını vermiştir.
Respondant tepki, belirli bir uyarıcı tarafından organizmadan çıkarılır. Hâlbuki operant tepki belirli olmayan bir uyarıcı ortamında organizma tarafından çıkarılır. Organizma insan ya da hayvan olsun bir uyarıcı bolluğu içerisinde bulunmaktadır.
Örneğin; Pavlov’un yapmış olduğu deneylerinde köpeğin belli bir zil sesi uyarıcısına respondant bir tepkide bulunması gerekiyordu. Halbuki bir fareyi bir kutu içerisine koyarsak fare bu kutu içerisinde hoplamak, zıplamak gibi bir dizi harekette bulunabilir. Kutu içerisinde bir manivela vardır. Fare bu manivelaya basınca kutudaki yiyecek kabına yiyecek düşecektir. Fare belli tepkiler arasında en nihayetinde manivelaya basma tepkisini de gösterecektir. Manivelaya basma davranışı yiyecek ihtiyacını giderdiği için de bu davranış pekişecektir. Bu pekiştirme sürecinden sonra fareyi kutuya koyduğumuzda direk olarak manivelaya basma davranışını gösterecektir. Çünkü hayvan bu davranışının sonucunda yiyecek elde edeceğini öğrenmiştir. Skinner’e göre bu davranış yeteri kadar tekrarlanırsa manivelaya basma tepkisi tam olarak yerleşecektir. Böylelikle operant bir davranış öğrenilmiş olacaktır.

RESPONDANT (CEVAPSAL VEYA TEPKİSEL) DAVRANIŞ

Bu davranış türünde önce uyarıcı sonra da tepki (U-T) gelir. Respondant davranış uyarıcıya liderlik eden davranıştır. Yani uyarıcı olmazsa tepki de olmayacaktır. Belli bir uyarıcıya cevap olarak yapılan davranışa respondant davranış denilmektedir.

SKİNNER ÖĞRENME SANATI VE ANLAYIŞI

Skinner’in 1937 yıllarından sonra sistemleştirdiği öğrenme olayı başka psikologlar tarafından ‘Skinner Kutusu’ olarak adlandırılmıştır. Bu düzenek bir farenin kutu içerisindeki pedala basarak yiyeceğini elde etmesi üzerine kurulmuştur. Bu deneyleri öğrenmede operant (edimsel) şartlanma çalışmaları doğrultusunda yapmıştır. Bu çalışma bir bakıma Throndike’nin öğrenmedeki etki kanununa benzemektedir. Fakat tıpatıp benzeri değildir. Skinner’in teorisi bildiğimiz klasik (U-T) Uyarıcı-Tepki psikolojisinden farklıdır. Throndike, Pavlov, Guthrie, Watson öğrenmeyi organizmanın edimlerinden başlatmıştır. Skinner ise bu formülü tersine çevirmiş T-U şeklinde bir öğrenme teorisi geliştirmiştir. Skinner bu teoriyi kurarken özellikle iki tip davranışın birbirinden ayırt edilmesini şart koşmuştur. Birincisi respondant davranış, ikincisi ise operant davranıştır.